Giáo dụcLớp 12

Bình giảng đoạn thơ sau đây trong bài Đất nước của Nguyễn Đình Thi từ: “Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội… Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy”

Bình giảng đoạn thơ sau đây trong bài Đất nước của Nguyễn Đình Thi từ: “Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội… Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy”

Văn mẫu lớp 12: Bình giảng đoạn thơ sau đây trong bài Đất nước của Nguyễn Đình Thi từ: “Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội… Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy” được THPT Nguyễn Trường Tộ sưu tầm và giới thiệu tới các em học sinh cùng quý thầy cô tham khảo, củng cố kỹ năng cần thiết cho bài kiểm tra viết sắp tới đây của mình. Mời các em học sinh cùng tham khảo.

    1. Bình giảng đoạn thơ sau đây: “Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội… Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy” mẫu 1

    Mùa thu là cảm hứng muôn đời của người nghệ sĩ. Thu đến, thu đi; thu là khoảng giao mùa, khoảng lặng để thi nhân tìm thấy ở đó một mối đồng cảm sâu xa, để tạc nên những bức tranh cảnh sắc đa thanh, đa hình mà người đọc bao thế hệ vẫn ngẩn ngơ chiêm ngưỡng. Giữa mạch thơ chung dồi dào ấy, ta luôn nhớ đến mùa thu Hà Nội xưa đầy ý vị của Nguyễn Đình Thi:

    Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội

    Bạn đang xem: Bình giảng đoạn thơ sau đây trong bài Đất nước của Nguyễn Đình Thi từ: “Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội… Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy”

    Những phố dài xao xác hơi may

    Người ra đi đầu không ngoảnh lại

    Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.

    Mùa thu xưa nay vẫn đẹp và dịu dàng, thanh nhã. Thu trở thành một phần không thể thiếu khi nhắc đến thơ viết về thiên nhiên. Ấy là một mùa thu thuần quê đất Việt trong thơ Nguyễn Khuyến, một mùa thu thâm trầm, huyền bí trong thơ Lưu Trọng Lư, một mùa thu chứa đầy sự phôi pha theo nhịp chảy thời gian trong thơ Xuân Diệu. Rõ ràng nét phong phú của một đề tài cũ như thế là thách thức cho sáng tạo, tìm tòi và khám phá. Nguyễn Đình Thi hiểu hơn ai hết điều đó. Ông không muốn bị mờ đi, thậm chí chìm hẳn giữa những nét rất đậm, rất sâu, rất tinh của người trước. Chẳng phải” Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao” (Nguyễn Khuyến), cũng không phải “Sen tàn, cúc lại nở hoa” (Nguyễn Du), nét thu của Nguyễn Đình Thi là nét thu đô thị, nét thu thủ đô hào hoa, thanh lịch:

    “Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội

    Những phố dài xao xác hơi may

    Mùa thu được cảm nhận ở thời điểm mẫn cảm của đất trời. Dường như thu đã về đâu đó khi hơi lạnh đang mơn man chạm nhẹ vào da thịt. Chữ” chớm” do đó mới thật tinh tế. “Chớm” là sự bắt đầu, là điều mới mẻ, nó chứa đựng trong mình chút gì như là e ấp của mùa thu. Cảm quan mơ hồ về những làn hơi giá chưa hẳn là mùa thu. Biết được cái” chớm lạnh” là thi sĩ đang ở ngưỡng giao thoa của khí trời – ở khoảnh khắc mà tín hiệu thu đã xuất hiện, nhưng thu ấy vẫn chưa đến độ nồng đậm nhất. Báo hiệu ban đều như thế dễ nhoè đi, phần vì bất ngờ, phần vì hết thảy đều sẽ sàng quá. Cho nên, cũng là đương nhiên khi chỉ những tâm hồn thật nhạy cảm, thật, gắn bó với nét đặc trưng thân thuộc này mới có thể hiểu và đón nhận trọn vẹn ân sủng tuyệt vời của thiên nhiên Ở đây không chỉ có mình thi sĩ mà còn có cả không gian Hà Nội cả phố phường Hà Nội, cả lòng người Hà Nội cảm nhận được khi trời nay đổi khác bởi thoáng hiện diện của mùa thu. Nhưng có thật là heo may tan loãng vào không gian đó trở thành ám hiệu riêng của đất trời và lòng người Thủ đô? Chẳng biết nữa, nhưng qua những vần thơ đẹp dịu dàng của Nguyễn Đình Thi tất thảy chúng ta đã được cảm nghe đầy đủ hồn thu của một Hà Nội trong sáng đến vô ngần.

    Đất nước

    Từ trước đến nay nhiều người trong nét bối hồi xúc cảm chỉ chú tâm đem cái “chớm lạnh” đặt vào “lòng Hà Nội” mà quên đi trường thời gian trong trẻo của một sớm thu. Đừng xem “sáng” đơn thuần chỉ là yếu tố thông tin. Đó là sự nhấn mạnh. “Sáng mát trong” hôm nay hoài niệm về “sáng chớm lạnh” năm xưa. Không gian nguyên lành, dễ chịu của ngày mới là điểm khởi đầu cho mạch cảm xúc Nguyễn Đình Thi. Như thế Hà Nội đang ôm trọn cái” chớm lạnh” của sáng thu, rồi Hà Nội lại mở rộng vòng tay, trải dài ra để sẻ lòng cùng thi sĩ

    ” Những phố dài xao xác hơi may”

    Câu thơ bảy chữ là sự kết nối giữa nét hữu hình” những phố dài” và nét vô hình” hơi may” bằng từ tượng thanh “xao xác”. “Xao xác” là từ láy gợi âm thanh, có tác dụng làm xao động cánh không gian vắng lặng. Biết thế, nhưng mỗi khi đọc câu thơ, tôi vẫn bị ám ảnh bởi trường nghĩa khác của hai chữ này. Hình như đây không còn là từ tả âm, nó là sự pha trộn của một âm – hình, để nghe” xao xác” mà thấy cả khung cảnh trống lặng chung quanh. Nó khác hẳn” xào xạc”, từ láy – đặc – âm trong thơ Lưu Trọng Lư:

    “Em không nghe rừng thu

    Lá thu kêu xào xạc

    Con nai vàng ngơ ngác

    Đạp trên lá vàng khô”

    (Tiếng Thu)

    Thực ra, “xao xác” và “xào xạc” chi là một âm nhưng vang lên ở hai cung khác nhau. Vậy mà nếu thử thế chỗ cho nhau thì âm chung chẳng còn mà cung khác nhau cũng chẳng thấy. “Xào xạc” của Lưu Trọng Lư là âm trầm và đục thể hiện vẻ âm u, huyền bí của rừng già. Còn “xao xác” của Nguyễn Đình Thi là âm trong và cao gợi được tiếng lá khô quét mìn trên đường phố. Đặt vào câu thơ, “xao xác” lại cụ thể hoá cho “hơi may” vốn vô hình. Phải chăng đó là sự chuyển đổi cảm giác ngoài Nguyễn Đình Thi chưa ai từng biểu đạt? Nhờ thế thi sĩ đã truyền tải được hơi thở nhẹ nhàng của mùa thu đến từng con phố, từng ngả đường. Trong cái se se chưa đù góp thành gió của” hơi may”, những phố dài như càng dài thêm, lòng người đang xôn xao một niềm riêng khó hiểu, cơ hồ cũng “xào xạc” hơn

    Quả thật ngôn ngữ của Nguyễn Đình Thi dễ làm người ta lạc vào mê cung, nếu không tinh nó sẽ khó thoát ra, dễ bị luẩn quẩn trong cái luyến láy rất tài hoa của câu từ. Hình ảnh thơ bình dị nhưng cứ lắng đọng chút mơ hồ chẳng thể nắm bắt. Để bất chợt, nhà thơ đặt vào giữa những băn khoăn còn bỏ ngỏ của” chớm lạnh”, của” hơi may” một hình ảnh cụ thể, rõ ràng:

    “Người ra đi đầu không ngoảnh lại”.

    Hoá ra cảnh thu Hà Nội đẹp và mơ huyền thế cứ bị phủ chút man mác xác xao là do đây: người ra đi. Nếu đặt riêng câu thơ, ta có thể cho rằng đây là một chiêm nghiệm tâm lý. Bất cứ một chí nam nhi nào khi chia xa đều dàn lòng nén xúc cảm. Trần Đăng Khoa có nhận xét rất tinh về hoàn cảnh này, ấy là người ra đi, tiến bước mà” mặt tái nhợt không dám ngoảnh lại phía sau”. Có cảm tưởng như chỉ khẽ đưa mắt lại thôi là người ra đi không còn đủ can đảm để bước tiếp. Nếu đặt hình ảnh thơ vào chỉnh thể của cà đoạn thì ta thấy đây mới là hồn thơ, là chiều sâu bức tranh thu Hà Nội. Thế người ra đi là ai? Đó là những chiến sĩ trung đoàn thủ đô? Không, Nguyễn Đình Thi hoàn toàn bác bỏ ý kiến này. Điều ông muốn thể hiện, giản đơn là sự lưu luyến, bịn rịn của người con thủ đô phải chia xa Hà Nội trong những thu xưa. Thái độ “không ngoảnh lại” vì thế là một cách kìm lòng bởi thành phố của mình đang ở thời khắc đẹp nhất, thành phố ấy đủ sức níu giữ một tâm tình Hà Nội, thành phố ấy tiễn các anh với một trời nắng vàng và lá vàng:

    “Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy”

    Có người cho rằng đây là sự phi lô – gíc giữa hành động và cảm giác. Hành động thì “không ngoảnh lại” mà cảm giác lại ngập đầy nắng lá sau lưng. Vâng, nếu như có ai đó cố tâm đưa hình tượng thơ theo trật tự tuyến tính này thì cũng xin” ngoái lại” để hiểu rằng cái” chớm lạnh”, “xao xác” đã được mùa thu gửi đến làm sứ giả cho mình tự khi nào. Do đó sau khí thu, hồn thu, lẽ dĩ nhiên phải là tình thu man mác ấy

    Như người ta vẫn nói đầu câu là cái then cửa. là nét nhấn nhá của bài thơ thì ở đoạn thơ này ta không thấy xuất hiện một dấu câu nào Nguyễn Đình Thi đã để ngỏ lòng mình, từ đó người đọc có những trường suy tưởng khác nhau, tự tìm cho mình cách ngắt nhịp tạo sự đa thanh đa nghĩa của ý thơ. Câu thơ “Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy” có hai cách ngắt nhịp tương ứng với hai cách hiểu. Cách thứ nhất ngắt theo nhịp 2/2/3 (Sau lưng / thềm nắng / lá rơi đầy). Nó ứng với cách hiểu sau lưng người đi là thềm nắng, trên đó lá vàng rơi đầy Cách thứ hai ngắt theo nhịp 2/2/1/2

    Khi nắng lá cùng rơi, khi nắng đã rải lá rác vàng lên những thềm vắng thì đều gợi được sắc thái riêng của trời thu Hà Nội.

    Có thể nói đoạn thơ là những nốt nhạc lòng được chắt chiu từ một tâm hồn đa cảm, một tình yêu thiết tha, nồng thắm với đất nước quê hương. Bức tranh cảnh sắc được gợi từ hoài niệm nhưng không đơn thuần chỉ là nhớ về để kể, tả. Nguyễn Đình Thi đã làm sống dậy vẻ đẹp thu của Hà Nội xưa. Hêghen cho rằng thơ ca cao hơn sử học hình như cũng vì lẽ ấy.

    2. Bình giảng đoạn thơ sau đây: “Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội… Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy” mẫu 2

    Nếu Đây mùa thu tới của Xuân Diệu gieo cho người đọc sự thán phục về sức nhạy cảm của giác quan con người lúc giao thời, Thu vịnh của Nguyễn Khuyến gieo cho ta cảm giác tươi mát trong trẻo của cảnh trời thu xanh ngắt thì Đất nước với mùa thu “xao xác hơi may” và “thềm nắng lá rơi đầy” đi vào lòng người đọc với một tình cảm thật sâu lắng, cao đẹp bằng nỗi nhớ của Nguyễn Đình Thi về Hà Nội năm xưa.

    Bài thơ ra đời vào năm 1948, được viết thêm và hoàn thành vào năm 1955. Đó là thời điểm cả nước ta vừa chiến thắng vang dội ở chiến dịch Việt Bắc 1947 và chiến dịch biên giới thu đông 1950. Đất nước trong nỗi nhớ của Nguyễn Đình Thi đã hiện hình trong ta với tất cả sự bình dị mà hùng dũng, thân thuộc mà thiêng liêng quá đỗi.

    Theo xuất xứ của bài thơ thì đây hẳn là nỗi nhớ của tác giả về thu Hà Nội năm xưa, tôi như thấy hình ảnh của một người chiến sĩ ở núi rừng Việt Bắc đang nhớ về Hà Nội.

    Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội

    Những phố dài xao xác hơi may.

    Một từ “chớm” đứng trước từ “lạnh” diễn tả rất đúng cái cảm giác của tác giả khi Hà Nội vào thu. Cái lạnh mới đến nên còn e ấp sẽ sàng, như ngọt ngào báo hiệu. Thế là mùa hạ nồng nực với những cơn nắng đổ lửa đã đi xa rồi, mùa thu mới vừa đến sáng nay…

    Thu đã đến thật trong lòng Hà Nội, trong không gian hoa cỏ của Hà Nội… hay chính trong lòng người?

    Cái từ “chớm lạnh” thật “đắt” đã diễn tả niềm cảm xúc mãnh liệt của Nguyễn Đình Thi thật trọn vẹn. Phải chàng tác giả cũng đồng ý với câu: “Một con én không dệt nổi mùa xuân nhưng khi xuân đến là lúc có chim én bay liệng”, ở đây cũng vậy, có “chớm lạnh” mới biết thu sang. Tôi nhớ một nhà thơ Trung Quốc đã từng có câu:

    Ngô đồng nhất diệp lạc

    Thiên hạ cộng tri thu.

    có nghĩa là ngô đồng rơi một lá, ai cũng biết thu sang. Thế đấy! Chỉ cần một lá ngô đồng rụng cũng đủ biết mùa thu đã đến rồi!

    Những phố dài xao xác hơi may…

    Gió thổi dài trên phố như kéo dài không gian ra, không gian dài, phố càng dài hơn, buồn hơn và vắng lặng hơn, chỉ có gió rong ruổi mải miết trên phố vắng. Mà nó cũng chưa thật là gió, đó chỉ là hơi may – hơi thở của mùa thu mà thôi.

    Từ “xao xác” trong câu thơ cũng làm lòng ta xao xác vì buồn, ở đây, tác giả muốn nhạn mạnh từ “xao xác” mới phù hợp với “hơi may”.

    Người ra đi đầu không ngoảnh lại.

    Đầu không ngoảnh lại mà biết được sau lưng, biết một cách rất rõ thì quả là rất lạ! Lạ nhưng vẫn rất hợp lí, nhất là hợp tình.

    Đầu không ngoảnh lại… – Người đi có thật không luyến tiếc gì về nơi cũ chăng?

    Thâm Tâm trong bài Tống biệt hành đã từng có câu:

    Người đi? Ừ nhỉ người đi thực?

    Mẹ thà coi như chiếc lá bay

    Chị thà coi như là hạt bụi

    Em thà coi như hơi rượu say.

    Với sự dứt khoát đến vậy thì mấy ai nghĩ rằng cuộc tiễn đưa ấy đã “Đầy hoàng hôn trong mắt trong”? Có mấy ai nghĩ rằng lòng người ra đi cũng đang “có tiếng sóng” dù không được tiễn qua sông? Ở đây cũng thế, tuy “ra đi đầu không ngoảnh lại” nhưng làm sao tránh khỏi bịn rịn, không chút xao xác buồn khi chia xa Hà Nội nơi có nhiều kỉ niệm gắn bó, nơi đẹp đến thế, thân yêu đến thế, Hà Nội với ba mươi sáu phố phường, với hàng ngàn năm lịch sử, bất cứ nơi đâu bạn cũng có thể nghe kể về một truyền thuyết hoang đường hoặc một danh nhân nổi tiếng… Đáng yêu đáng nhớ đến vậy thì làm sao không buồn khi cách xa.

    Người ra đi đầu không ngoảnh lại

    Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.

    Người ra đi quả thực kì lạ, dường như có giác quan thứ sáu ở sau lưng để quan sát mọi việc xảy ra. Giác quan ấy hẳn là giác quan “yêu thương” đặc biệt mà chỉ có Nguyễn Đình Thi mới có được.

    Tiết tấu, nhịp điệu câu thơ rất lạ, bảy tiếng đều đặn như tiếng lá rơi ở thềm nắng, như lắng đọng trong lòng người đi cảm giác mãnh liệt đang trỗi lên.

    Câu thơ như nhịp bước đầy dặn của người đi đầy quả quyết mà lưu luyến, lặng lẽ mà xao động, đầu không ngoảnh lại mà lòng người mãi hướng về…

    Hẳn là người ra đi đang cố nén xúc động, sợ ánh mắt phải bắt gặp cảnh cũ, lòng sẽ không thể xa rời người ấy đang cố tạo cho mình sự bình thản nhưng có ai biết lúc ấy, người đang cố giấu che những giọt nước mắt đang rơi mằn mặn bờ môi? Tất cả chỉ mong có kẻ nào đó ở lại quê nhà yên lòng dù người đi đang tan nát lòng, đang tắt nghẹn trong hơi thở…

    Lá rơi hay thềm nắng hiên nhà đang rơi và cả tâm hồn người đi nữa cũng đang rơi vào một khoảng không sâu thẳm mênh mông không nơi bám víu.

    Có mùa thu nào mới chớm đẹp như thu Hà Nội chăng? Có nỗi buồn nào sâu lắng hơn nỗi buồn chia tay này chăng? Phải yêu Hà Nội đến cháy lòng mới có được cái cảm xúc mãnh liệt mà sâu lắng tuyệt vời đến thế!

    Đoạn thơ thật ngắn ngủi với bốn câu thơ theo lối thơ tứ tuyệt đường luật, tác giả không tả nhiều về Hà Nội nhưng lại bộc lộ thành công cái tình cảm yêu thương Hà Nội mãnh liệt của người đi. Bằng sự chân thật trong tận tâm hồn, Nguyễn Đình thi đã tạo được những vần thơ rất tuyệt vời về mùa thu, về khung cảnh và hơn hết đó là tấm lòng mà tác giả chỉ dành riêng cho Hà Nội.

    Trên đây THPT Nguyễn Trường Tộ hướng dẫn các bạn học tốt bài Văn mẫu lớp 12: Bình giảng đoạn thơ sau đây trong bài Đất nước của Nguyễn Đình Thi từ: “Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội… Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy”. Chắc hẳn qua bài viết bạn đọc đã nắm được những ý chính cũng như trau dồi được nội dung kiến thức của bài viết rồi đúng không ạ? Bài viết đã cho chúng ta thấy được các bài văn mẫu về bình giảng đoạn thơ trong bài Đất nước của Nguyễn Đình Thi. Hi vọng qua bài viết này bạn đọc có thêm nhiều tài liệu để học tập nhé. Ngoài ra các bạn có thể soạn bài Ngữ văn 12 được THPT Nguyễn Trường Tộ sưu tầm, chọn lọc để học tốt môn Ngữ văn 12.

    Bài tiếp theo: Bình giảng đoạn thơ: “Tiếng thơ ai động đất trời… Tiếng thương như tiếng mẹ ru những ngày” trong bài Kính gửi cụ Nguyễn Du của Tố Hữu

    Đăng bởi: THPT Nguyễn Trường Tộ

    Chuyên mục: Giáo dục,Lớp 12

    Trả lời

    Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

    Back to top button